Spadek finansowania, praca w warunkach wojny i represji oraz rosnąca rola sztucznej inteligencji – to główne tematy omawiane podczas XII Zjazdu Federacji Mediów Polskich na Wschodzie, który odbył się w dniach 12-13 października, gromadząc dziennikarzy i wydawców z krajów Europy Środkowo-Wschodniej i Azji.

 Zjazd zainaugurowano w gmachu polskiego Sejmu, dokąd uczestników zaprosił wicemarszałek izby niższej Piotr Zgorzelski. Uczestników powitali Halina Szczotka, prezes Federacji Mediów Polskich na Wschodzie (FMPnW), Mikołaj Falkowski, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie”, oraz Lilia Luboniewicz, prezes Fundacji Wolność i Demokracja. W spotkaniu uczestniczył również Robert Tyszkiewicz, koordynator ds. Polonii i Polaków za Granicą w Kancelarii Senatu.

Doroczne wydarzenie było okazją do dyskusji o najważniejszych wyzwaniach, z jakimi mierzą się polskojęzyczne redakcje działające poza granicami kraju. Szczególnie dużo uwagi poświęcono sytuacji finansowej portali, gazet, programów radiowych i telewizyjnych, których dalsze funkcjonowanie w dużej mierze zależy od dostępności zewnętrznego wsparcia.

Podczas panelu „Finansowanie mediów polskich na Wschodzie” dyskutowano o możliwościach zapewnienia redakcjom stabilnych i przewidywalnych źródeł finansowania, co pozwoliłoby im kontynuować działalność. Prezes Halina Szczotka zwróciła uwagę, że w ubiegłym roku państwo polskie przeznaczyło na wsparcie polskich mediów 22 mln zł, podczas gdy w bieżącym roku kwota ta została zmniejszona o połowę. „To, o co prosimy, to nie jest jałmużna. Nie chcemy pieniędzy za to, że istniejemy. Pracujemy, i to ciężko” – podkreśliła, apelując o zapewnienie redakcjom stabilnego i przewidywalnego wsparcia.

Drugi panel, zatytułowany „Nie pozwolić zapomnieć, nie pozwolić zamilknąć”, poświęcono roli polskich mediów na Ukrainie. Rozmawiano o dokumentowaniu rzeczywistości wojennej, pielęgnowaniu polskiej tożsamości i zachowaniu pamięci historycznej. Podkreślano, że media nie tylko informują o wydarzeniach, lecz także integrują polskie środowiska, podtrzymują więź z ojczyzną przodków i przeciwdziałają dezinformacji.

Szczególnie poruszającym momentem tej dyskusji była wypowiedź Andżeliki Płaksiny, redaktor naczelnej „Dziennika Kijowskiego”, która ze łzami w oczach opowiadała o codzienności polskiego dziennikarza w Kijowie. Bezsenne noce naznaczone nalotami rakietowymi przeplatają się z pełnymi lęku dniami, gdy miasto jest atakowane przez drony Shahed. Po kolejnych uderzeniach rozpoczyna się telefonowanie do najbliższych, by zadać jedno, najważniejsze pytanie: „Jak ty?” – relacjonowała.

W dyskusjach podkreślano również, że znaczenie polskich mediów na Wschodzie wykracza poza ich funkcję informacyjną. Redakcje dokumentują życie lokalnych społeczności i działalność organizacji polonijnych, pielęgnują język polski, przypominają historię oraz pomagają zachować więź z polską kulturą i tradycją. W ten sposób przyczyniają się do podtrzymywania polskiej tożsamości narodowej poza granicami kraju.

Podczas trzeciego panelu, „AI w redakcji: ewolucja, a nie rewolucja”, dyskutowano o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w pracy dziennikarskiej. Uczestnicy rozmawiali o praktycznych możliwościach zastosowania nowych narzędzi, zmianach w organizacji pracy redakcji, szczególnie tych działających w niewielkich zespołach, oraz o wyzwaniach etycznych związanych z wdrażaniem AI.

Gościem specjalnym zjazdu był Andrzej Poczobut, działacz polskiej mniejszości na Białorusi i dziennikarz, uwolniony w kwietniu tego roku po ponad pięciu latach więzienia. Mówiąc o znaczeniu polskich mediów na Wschodzie, podkreślił ich rolę w podtrzymywaniu polskości oraz odpowiedzialność dziennikarzy za słowo. Zwrócił uwagę, że w natłoku informacji i dezinformacji dziennikarz powinien pomagać odbiorcom oddzielać wiarygodne wiadomości od sensacji.

W części zamkniętej spotkania członkowie FMPnW dokonali wyboru władz organizacji na kadencję 2026/2027. Funkcję prezesa ponownie powierzono Halinie Szczotce, redaktor naczelnej miesięcznika „Zwrot” wydawanego w Czechach. W Zarządzie, obok prezes, znaleźli się Rajmund Klonowski z Litwy, Andrzej Pisalnik z Białorusi, Jerzy Wójcicki i Wiktoria Laskowska z Ukrainy oraz Ryszard Stankiewicz z Łotwy. W Radzie Programowej zasiądą natomiast Witalij Chmielewski z Kazachstanu, Anna Paniszewa z Białorusi, Margarita Chirillova z Mołdawii, Romuald Mieczkowski z Litwy, Jerzy Sokalski z Ukrainy oraz Wiktoria Pilipczuk z Białorusi.

Słowo Polskie
Fot. Fundacja PPnW